Özet

14 Mart, Tür­ki­ye’de mo­dern tıp eği­ti­mi­nin baş­lan­gı­cı­nı sim­ge­le­yen tarih ola­rak kabul edil­mek­te ve her yıl Tıp Bay­ra­mı ola­rak kut­lan­mak­ta­dır. 14 Mart 1827’de Os­man­lı Dev­le­ti’nde mo­dern an­lam­da ilk tıp eği­ti­mi ku­ru­mu olan Tıp­ha­ne-i Âmire ve Cer­rah­ha­ne-i Âmire’nin ku­rul­ma­sı, Tür­ki­ye’de bi­lim­sel tıp eği­ti­mi­nin baş­lan­gı­cı sa­yıl­mak­ta­dır. Bu ma­ka­le­de Tıp Bay­ra­mı’nın ta­rih­sel ge­li­şi­mi, 1919 yı­lın­da işgal al­tın­da­ki İstan­bul’da ger­çek­le­şen ilk kut­la­ma, Tür­ki­ye’de tıp eği­ti­mi­nin dö­nü­şü­mü ve he­kim­lik mes­le­ği­nin fe­da­kâr­lık­la­rı aka­de­mik bir pers­pek­tif­le ele alın­mak­ta­dır.
Anah­tar Ke­li­me­ler: Tıp Bay­ra­mı, Tıp­ha­ne-i Âmire, Os­man­lı’da tıp eği­ti­mi, he­kim­lik mes­le­ği, sağ­lık ça­lı­şan­la­rı

Giriş

Top­lum­la­rın ge­liş­miş­lik dü­ze­yi­nin en önem­li gös­ter­ge­le­rin­den biri sağ­lık hiz­met­le­ri­nin ni­te­li­ği­dir. Sağ­lık hiz­met­le­ri­nin temel taşı ise he­kim­ler ve sağ­lık ça­lı­şan­la­rı­dır. İnsan ha­ya­tı­nı ko­ru­ma­yı ve iyi­leş­tir­me­yi amaç­la­yan tıp mes­le­ği, tarih bo­yun­ca büyük fe­da­kâr­lık­lar ve öz­ve­ri ge­rek­ti­ren bir mes­lek ol­muş­tur.
Tür­ki­ye’de 14 Mart, mo­dern tıp eği­ti­mi­nin baş­lan­gı­cı ola­rak kabul edil­me­si ne­de­niy­le “Tıp Bay­ra­mı” ola­rak kut­lan­mak­ta­dır. Bu tarih yal­nız­ca bir mes­lek günü değil, aynı za­man­da he­kim­le­rin bi­lim­sel bil­gi­ye da­ya­lı sağ­lık hiz­met­le­ri sunma mü­ca­de­le­si­nin ve top­lum­sal so­rum­lu­lu­ğu­nun sem­bo­lü­dür.

Os­man­lı’da Mo­dern Tıp Eği­ti­mi­nin Baş­lan­gı­cı (1827)

Os­man­lı Dev­le­ti’nde ge­le­nek­sel tıp eği­ti­mi uzun yıl­lar med­re­se ve da­rüş­şi­fa­lar­da sür­dü­rül­müş­tür. Ancak 19. yüz­yıl­da mo­dern­leş­me ha­re­ket­le­ri­nin et­ki­siy­le sağ­lık ala­nın­da da köklü re­form­lar ya­pıl­mış­tır.
Bu re­form­la­rın en önem­li adım­la­rın­dan biri, II. Mah­mud dö­ne­min­de 14 Mart 1827’de ku­ru­lan Tıp­ha­ne-i Âmire ve Cer­rah­ha­ne-i Âmire ol­muş­tur. Bu kurum, Batı tarzı bi­lim­sel yön­tem­le­re da­ya­lı mo­dern tıp eği­ti­mi­nin ve­ril­di­ği ilk resmi tıp okulu ola­rak kabul edil­mek­te­dir.
Ku­ru­lan bu oku­lun temel amaç­la­rı şun­lar­dı:
* Mo­dern tıp bil­gi­si­ne sahip he­kim­ler ye­tiş­tir­mek
* Or­du­nun sağ­lık hiz­met­le­ri­ni güç­len­dir­mek
* Sal­gın has­ta­lık­lar­la bi­lim­sel yön­tem­ler­le mü­ca­de­le etmek
Bu kurum daha son­ra­ki yıl­lar­da ge­li­şe­rek Mek­teb-i Tıb­bi­ye-i Şa­ha­ne adını almış ve gü­nü­müz­de­ki mo­dern tıp fa­kül­te­le­ri­nin te­me­li­ni oluş­tur­muş­tur.

İşgal Al­tın­da­ki İstan­bul’da İlk Tıp Bay­ra­mı (1919)

Tıp Bay­ra­mı’nın kut­lan­ma­sı ise mo­dern tıp oku­lu­nun ku­ru­lu­şun­dan yak­la­şık bir asır sonra ger­çek­leş­miş­tir.
14 Mart 1919’da, İstan­bul’un İtilaf Dev­let­le­ri ta­ra­fın­dan işgal al­tın­da bu­lun­du­ğu dö­nem­de, tıp öğ­ren­ci­le­ri ve öğ­re­tim üye­le­ri ta­ra­fın­dan ilk Tıp Bay­ra­mı kut­lan­mış­tır.
O dö­nem­de Tıb­bi­ye öğ­ren­ci­le­ri, yal­nız­ca mes­lek­le­ri­ni kut­la­mak ama­cıy­la değil, aynı za­man­da iş­ga­le karşı milli bir duruş ser­gi­le­mek ama­cıy­la bir araya gel­miş­ler­dir. Öğ­ren­ci­ler oku­lun ku­le­le­ri­ne Türk bay­ra­ğı asa­rak iş­ga­le karşı bir pro­tes­to ger­çek­leş­tir­miş­tir.
Bu ne­den­le Tıp Bay­ra­mı yal­nız­ca bir mes­lek günü değil, aynı za­man­da milli ba­ğım­sız­lık ru­hu­nu da tem­sil eden bir anma günü ola­rak kabul edil­mek­te­dir.

Cum­hu­ri­yet Dö­ne­min­de Tıp Bay­ra­mı

Cum­hu­ri­yet’in ila­nın­dan sonra sağ­lık ala­nın­da önem­li re­form­lar ya­pıl­mış ve mo­dern tıp eği­ti­mi hızla ge­liş­miş­tir.
Cum­hu­ri­yet yö­ne­ti­mi, sağ­lık hiz­met­le­ri­ni yay­gın­laş­tır­ma­yı ve bi­lim­sel tıp eği­ti­mi­ni güç­len­dir­me­yi temel he­def­le­rin­den biri ola­rak be­lir­le­miş­tir. Bu sü­reç­te:
* Yeni tıp fa­kül­te­le­ri ku­rul­muş
* Ko­ru­yu­cu sağ­lık hiz­met­le­ri ge­liş­ti­ril­miş
* Sal­gın has­ta­lık­lar­la mü­ca­de­le­de önem­li ba­şa­rı­lar elde edil­miş­tir
Bu ge­liş­me­ler doğ­rul­tu­sun­da 14 Mart, her yıl sağ­lık ça­lı­şan­la­rı­nın emek­le­ri­ni ha­tır­la­tan ve mes­le­ğin top­lum­sal öne­mi­ni vur­gu­la­yan bir gün ola­rak kut­lan­ma­ya devam et­miş­tir.

He­kim­lik Mes­le­ği­nin Fe­da­kâr­lık­la­rı

He­kim­lik, yal­nız­ca bir mes­lek değil aynı za­man­da insan ha­ya­tı­na adan­mış bir so­rum­lu­luk­tur. Tarih bo­yun­ca he­kim­ler, sa­vaş­lar­da, sal­gın has­ta­lık­lar­da ve afet­ler­de büyük fe­da­kâr­lık­lar gös­ter­miş­tir.
Sağ­lık ça­lı­şan­la­rı­nın fe­da­kâr­lık­la­rı şu baş­lık­lar al­tın­da de­ğer­len­di­ri­le­bi­lir:

1. Sal­gın Has­ta­lık­lar­la Mü­ca­de­le

Tarih bo­yun­ca veba, ko­le­ra, tü­ber­kü­loz ve son yıl­lar­da kü­re­sel sal­gın­lar gibi bir­çok has­ta­lık­la mü­ca­de­le­de he­kim­ler en ön safta yer al­mış­tır. Bu mü­ca­de­le­de bir­çok sağ­lık ça­lı­şa­nı kendi ha­ya­tı­nı riske at­mış­tır.

2. Savaş ve Afet Dö­nem­le­ri

Savaş dö­nem­le­rin­de he­kim­ler yal­nız­ca sağ­lık hiz­me­ti sun­mak­la kal­ma­mış, aynı za­man­da cephe ge­ri­sin­de insan ha­ya­tı­nı kur­tar­mak için büyük bir öz­ve­riy­le ça­lış­mış­tır.

3. İnsan Ha­ya­tı­nı Ön­ce­lik Ha­li­ne Ge­tir­mek

He­kim­ler çoğu zaman gece gün­düz de­me­den, zor şart­lar al­tın­da görev ya­pa­rak top­lum sağ­lı­ğı­nı ko­ru­ma­ya ça­lış­mak­ta­dır.
Bu yö­nüy­le tıp mes­le­ği, bi­lim­sel bilgi ile in­sa­ni so­rum­lu­lu­ğun bir­leş­ti­ği en kut­sal mes­lek­ler­den biri ola­rak kabul edil­mek­te­dir.

Tıp Bay­ra­mı’nın Top­lum­sal Önemi

Tıp Bay­ra­mı yal­nız­ca sağ­lık ça­lı­şan­la­rı­nın mes­le­ki günü değil, aynı za­man­da top­lu­mun sağ­lık emek­çi­le­ri­ne duy­du­ğu say­gı­nın ifade edil­di­ği bir gün­dür.
Bu günün top­lum­sal önemi şu şe­kil­de özet­le­ne­bi­lir:
* Sağ­lık ça­lı­şan­la­rı­nın eme­ği­ni ha­tır­lat­mak
* Tıp eği­ti­mi­nin ta­rih­sel ge­li­şi­mi­ni anmak
* Sağ­lık hiz­met­le­ri­nin öne­mi­ne dik­kat çek­mek
* He­kim­le­rin ve sağ­lık ça­lı­şan­la­rı­nın fe­da­kâr­lık­la­rı­nı tak­dir etmek

Sonuç

14 Mart Tıp Bay­ra­mı, Tür­ki­ye’de mo­dern tıp eği­ti­mi­nin baş­lan­gı­cı­nı sim­ge­le­yen önem­li bir tarih ol­ma­nın öte­sin­de, he­kim­le­rin ve sağ­lık ça­lı­şan­la­rı­nın insan ha­ya­tı için ver­di­ği büyük mü­ca­de­le­nin sem­bo­lü­dür.
1827 yı­lın­da ku­ru­lan Tıp­ha­ne-i Âmire ile baş­la­yan mo­dern tıp eği­ti­mi, Cum­hu­ri­yet dö­ne­min­de hızla ge­liş­miş ve Tür­ki­ye’de güçlü bir sağ­lık sis­te­mi oluş­ma­sı­na katkı sağ­la­mış­tır.
Bugün Tıp Bay­ra­mı, sağ­lık ça­lı­şan­la­rı­nın bi­lim­sel bilgi, insan sev­gi­si ve fe­da­kâr­lık­la yü­rüt­tük­le­ri kut­sal gö­re­vin top­lum ta­ra­fın­dan tak­dir edil­me­si açı­sın­dan büyük anlam ta­şı­mak­ta­dır.
Bu ve­si­ley­le, insan ha­ya­tı­nı ko­ru­mak için gece gün­düz de­me­den ça­lı­şan Bütün he­kim­le­ri­mi­zin ve sağ­lık ça­lı­şan­la­rı­mı­zın 14 Mart Tıp Bay­ra­mı­nı saygı ve min­net­le kut­la­rım. Son­suz Sevgi ve Say­gı­la­rım­la

Kay­nak­ça (Örnek)
* Os­man­lı’da Mo­dern Tıp Eği­ti­mi Üze­ri­ne Araş­tır­ma­lar
* Tür­ki­ye’de Sağ­lık Hiz­met­le­ri­nin Ta­rih­sel Ge­li­şi­mi
* Tıp Bay­ra­mı ve Tıb­bi­ye Ta­ri­hi Üze­ri­ne Aka­de­mik Ça­lış­ma­lar

Mavi Didim’in de­ğer­li oku­yu­cu­la­rı, tarih sa­de­ce geç­mi­şin ay­na­sı değil, ge­le­ce­ğin pu­su­la­sı­dır. Biz­ler de bu pu­su­la­yı iyi oku­ma­lı, ta­ri­hi­mi­ze, ec­da­dı­mı­za ve on­la­rın bize bı­rak­tı­ğı onur­lu mi­ra­sa sahip çık­ma­lı­yız.
Bir son­ra­ki ya­zı­mız­da bu­luş­mak di­le­ğiy­le...
Ne mutlu Türk’üm di­ye­ne! Son­suz Sevgi ve Say­gı­la­rım­la