Geçen yıl “Cam Kavanozlar Cumhuriyeti” başlıklı bir yazı yazmıştım ( Selma ERDAL: Cam Kavanozlar Cumhuriyeti - Mavi Didim Gazetesi) .
Evlerimizin kilerlerinde yalnızca bulgur, pirinç, fasulye değil; geleceğe ilişkin endişelerimizi, güvensizliklerimizi ve kötü günlere karşı aldığımız önlemleri de sakladığımızı anlatmıştım.
Aradan bir yıl geçti.
Kavanozlar yerinde duruyor!
İyi de bugünlerde içlerini dolduracak para nerede?
Bizim kuşağın annelerinden, büyükannelerinden öğrendiği bir alışkanlığı vardır. Her an, her türlü olumsuz koşullara önlem olması amacıyla evlerde yedek yiyecek bulundurulur. Un, yağ, şeker, bakliyat eksik edilmez. Kış için hazırlıklar yapılır, kavanozlar doldurulur.
Çünkü büyüklerimiz bilirlerdi ki kötü gün kapıyı çalmadan da gelebilir.
Oysa günümüzde kötü günler kapıyı çalmayı bırakmış, sanki evlere yerleşmiş!
Üstelik kira da ödemiyorlar!
Medyadan öğreniyoruz; Avrupa ülkeleri yurttaşlarına acil durum çantaları hazırlamalarını, birkaç günlük yiyecek ve su bulundurmalarını öneriyor.
Sosyal medyada ise iş daha da ilerlemiş.
Yetmiş iki saatlik hazırlık yetmezmiş, doksan günlük yiyecek saklamak gerekirmiş!
İyi de hangi parayla?
Türkiye'de 2026 yılı için belirlenen net asgari ücret 28.075 lira 50 kuruş.
TÜİK'in Eylül 2026 verilerine göre yıllık gıda fiyat artışı yüzde 27,62; konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlardaki artış ise yüzde 39,99.
Enflasyonun hızı azalmış olabilir ama fiyatların artışı dur durak bilmiyor.
Yurttaş markete gidince bu duruma her gün tanık oluyor.
Bir de yurttaşa soralım bakalım:
Aldığın ücretle kiranı mı ödeyeceksin, elektrik ve su faturalarını mı, çocuğunun gereksinimlerini mi karşılayacaksın?
Yoksa doksan günlük yiyecek mi saklayacaksın?
Eh, seçim senin!
Seçenekler bol ama para sınırlı!
Üstelik tehlike yalnızca ekonomik değil.
Rusya-Ukrayna savaşı, Orta Doğu'daki çatışmalar, enerji güvenliği sorunları, nükleer silahlanma tartışmaları...
Devletler olası krizlere hazırlanıyor.
Hazırlansınlar elbette!
Ama yurttaşlara hazırlıklı olmalarını öğütlemekle onların hazırlanabilecek ekonomik koşullara sahip olmasını sağlamak aynı şey değil.
İşte burada bir başka sorunla karşılaşıyoruz.
Kötü günlere hazırlanabilmek de sınıfsal bir ayrıcalığa mı dönüşüyor?
Birinin evinde üç aylık yiyecek saklayacak kileri, bunları satın alacak geliri var.
Diğerinin ise market alışverişi için ayırdığı para ayın ortasında tükeniyor.
Birine “stok yap” diyorsunuz.
Ötekine ne diyeceksiniz?
“Sen de biraz daha tasarruf et” mi?
Nelerden?
Yemediği etten mi, alamadığı meyveden mi, ödeyemediği faturadan mı?
Bir de işin kamu yönetimi boyutu var.
Devletlerin görevi yalnızca tehlikeleri duyurmak değildir. Yurttaşların o tehlikeler karşısında korunabilmesini sağlayacak ekonomik, sosyal ve kurumsal koşulları da oluşturmaktır.
Çünkü afetler herkesi etkileyebilir ama herkesin afet karşısındaki olanakları aynı değildir.
Deprem zengini de yoksulu da sarsar.
Ama sonrasında kimin nerede barınacağı, ne yiyip içeceği, nasıl ısınacağı, hangi sağlık hizmetine ulaşacağı gelirine ve kamusal hizmetlerin gücüne de bağlıdır.
O nedenle yalnızca bireysel hazırlığı değil, toplumsal dayanıklılığı da konuşmalıyız.
Neyse...
Biz yine annelerimizden öğrendiğimiz gibi kavanozlarımızı doldurmaya çalışalım.
Ama 2025'teki yazımda söylediğim bir şeyi de unutmayalım:
Kavanozlarda yalnızca yiyecek değil, endişelerimiz de saklı.
Aradan geçen bir yılda endişelerimiz azalmadı.
Yiyecekler ise giderek pahalılaştı.
Şimdi bir de gelecek felaketlere hazırlık yapmamız isteniyor!
İyi de bugünü geçirmekte zorlanan yurttaş yarına nasıl hazırlanacak?
Anlaşılan kötü günlere hazırlıklı olmak da parası olanlara özgü bir ayrıcalığa dönüşüyor.
Ve korkarım ki yarın bir felaket kapımızı çaldığında, bazıları kavanozlarını açacak, bazıları ise boş kavanozlarına bakacak.
Çünkü bugün için önemli ve öncelikli olan kavanozları saklamak değil, içlerini doldurabilmek!
