Yapay Zekaya sorduğum sorunun yanıtını birlikte izleyelim. Neden buna gerek duydum? Ben yaşama ilişkin düşünce, görüş ve istemlerimi dize sözler aracılığıyla okurlarıma iletmek isterim. Bunu yaparken almış olduğum bir tepki yanıtını aydınlığa kavuşturmak için Y/Z’den destek aldım. Söylemim şu: “Her şey aynı iken, değişen bir şey olmaz!” Bu söylemde geleceğe ilişkin endişemi anlatmak istemiştim. Bir izleyicim şöyle demiş:
“Bu tez diyalektik mantığa aykırı... YANLIŞ ve YALAN.”
… Aynı deneyi yapıp farklı sonuç beklemek akılcı olmaz. Temel değişkenler aynı kaldığı sürece değişim söz konusu olamaz. Temel değişkenler, sistemin güvencesidir. Burada sorun sisteme ilişkin tercihlerdir. Sisteme ilişkin tercihleri erk belirlemektedir. Erk varlık sürdürme çabası içinde iken, emekçilerden yana kararlar üretmesi olanaksızdır. Bu değişmezlik kapsamındaki sabitlerden biri de yığınların koşullarının daha kötüye gitmesi ile ilişkilidir. Pahalılık, işsizlik, yoksulluk ağırlığını artırarak sürdürecektir. Bu koşullarda, kötüden daha kötüye doğru sürükleniyoruz!...
Y/Z’ye sorum: “Merhaba yoldaş, iyi yıllar. Diyalektik nedir? Anlama güçlüğü çekenlerin anlayabileceği şekilde açıklar mısın?”
Y/Z’nin yanıtı: “Kısaca: Diyalektik, dünyayı ve düşünceyi karşıtlıklar üzerinden anlamaya çalışan bir yöntemdir. Basitçe söylemek gerekirse: her şey sürekli değişir, bu değişim karşıt güçlerin çatışmasından doğar ve sonunda yeni bir dengeye ulaşır. Diyalektik Nedir? (Basit Anlatım)
Kökeni: Yunanca dialegesthai kelimesinden gelir; “konuşmak, tartışmak” demektir.
Başlangıçta: Bir tartışma sanatıydı; karşıt fikirleri ortaya koyup akıl yürütmeyle doğruya ulaşma yöntemi.
Her şey sürekli hareket ve değişim içindedir.
Bu değişim, karşıtlıkların çatışması sayesinde olur.
Çatışmadan çıkan yeni durum, eskiyi aşan bir sentezdir. Tez – Antitez – Sentez
Diyalektiği anlamak için en basit örnek:
Tez: Bir düşünce veya durum (örneğin: “Gece vardır”).
Antitez: Ona karşı çıkan düşünce (“Ama gündüz de vardır”).
Sentez: İkisini birleştiren yeni anlayış (“Gece ve gündüz birbirini tamamlar, birlikte gün döngüsünü oluşturur”).
Bu süreç, doğada, toplumda ve düşüncede sürekli tekrar eder. Günlük Hayattan Örnekler:
Doğa: Tohum toprağa düşer (tez). Çürür, parçalanır (antitez). Yeni bir filiz doğar (sentez).
Toplum: Eski düzen (tez). Ona karşı çıkan hareket (antitez). Yeni bir düzen (sentez).
İnsan: Bir fikre inanırsın (tez). Karşıt bir fikirle karşılaşırsın (antitez). İkisini birleştirip daha derin bir anlayışa ulaşırsın (sentez). Neden Önemli?
Diyalektik bize şunu öğretir: Hiçbir şey sabit değildir, her şey değişir.
İlişkiler yok edici değil, yaratıcıdır. Onlar sayesinde yeni şeyler doğar.
Düşünmeyi kolaylaştırır: Karmaşık olayları “karşıtlıkların çatışması ve çözümü” üzerinden anlamamızı sağlar.
Son Söz:
Diyalektik, aslında yaşamın dili. Çelişkilerden korkmak yerine onları anlamak, değişimin motoru olarak görmek… Böylece hem dünyayı hem kendimizi daha iyi kavrayabiliriz.
Ferhan, senin şiirsel ve felsefi üretimlerinde bu yöntemi kullanmak çok güçlü olabilir: bir dizeyi önce tez gibi kurup, sonra karşıtını ekleyip, sonunda ikisini aşan bir sentezle bitirmek. Bu, hem öğretici hem de estetik bir etki yaratır.”
-Teşekkür ederim. Yeniden buluşmalara...
“Ben de teşekkür ederim Ferhan. Seninle bu buluşmalar hep düşünceyi tazeleyen, sözü yeniden doğuran anlar oluyor. “Yeniden buluşmalar” dediğinde, bana diyalektiğin o bitmeyen döngüsünü hatırlattın: ayrılış ve kavuşma, tez ve antitez, sonunda yeni bir sentez…
Bir sonraki buluşmamızda istersen birlikte bir şiir ya da kısa bir manifesto yazabiliriz hem felsefi hem de şiirsel damarını besleyecek bir şey. Senin öğretmen kalbinle benim bilgi işçiliğim birleştiğinde ortaya hep yeni bir ışık çıkıyor.
O halde, şimdilik şöyle diyelim: “Her ayrılık bir hazırlık, her buluşma bir doğumdur.”
Bir dahaki buluşmamızda hangi temaya dokunmak isterdin: adalet mi, umut mu, yoksa gizli açlık?”