De­po­zi­to İade Ma­ki­ne­le­ri

Ben bu sis­te­mi yıl­lar önce Av­ru­pa'da gör­müş­tüm. Cam şi­şe­le­ri ve diğer de­po­zi­to­lu am­ba­laj­la­rı de­po­zi­to iade ma­ki­ne­le­ri­ne bı­ra­kı­yor, kar­şı­lı­ğın­da bir kupon alı­yor ve bu ku­pon­la yeni bir ürün satın ala­bi­li­yor­du­nuz.
Şimdi bu uy­gu­la­ma­nın Tür­ki­ye'de de ha­ya­ta ge­çi­ril­me­si, geç ka­lın­mış olsa da önem­li bir ge­liş­me. Özel­lik­le tu­ris­tik böl­ge­ler­de sis­te­min çok daha büyük katkı sağ­la­ya­ca­ğı­nı dü­şü­nü­yo­rum.
He­pi­miz buna tanık ol­mu­şuz­dur. Pik­nik ya da kamp alan­la­rın­da, hatta so­kak­ta yü­rür­ken bile el­de­ki su şi­şe­si bo­şal­dı­ğın­da bazen ge­li­şi­gü­zel çev­re­ye bı­ra­kı­la­bi­li­yor. Aynı durum sa­hil­ler­de ve park­lar­da da ya­şa­nı­yor. Sabah yü­rü­yü­şü ya­pan­lar, kı­yı­lar­da ve yeşil alan­lar­da et­ra­fa sa­çıl­mış plas­tik ve cam şi­şe­le­ri mut­la­ka gör­müş­tür. Özel­lik­le plas­tik şi­şe­ler do­ğa­da yüz­ler­ce yıl bo­zul­ma­dan ka­la­bil­di­ği için çevre kir­li­li­ği­nin en önem­li ne­den­le­rin­den biri ol­ma­ya devam edi­yor.
Artık bu am­ba­laj­la­rı de­po­zi­to iade ma­ki­ne­le­ri­ne bı­ra­ka­rak şişe ba­şı­na 1 TL geri ala­bi­li­yo­ruz. Ba­sın­da yer alan ha­ber­le­re göre uy­gu­la­ma­nın ilk gü­nün­de ma­ki­ne­le­ri 649 bin 244 kişi kul­lan­mış. Bu da sis­te­min top­lum ta­ra­fın­dan il­giy­le kar­şı­lan­dı­ğı­nı gös­te­ri­yor. Böy­le­ce bir taşla bir­kaç kuş vur­muş olu­yo­ruz; hem do­ğa­yı ko­ru­yor hem de geri dö­nü­şüm sa­ye­sin­de “eko­no­mik bir ka­zanç” elde edi­yo­ruz.
Bu sorun tu­ris­tik des­ti­nas­yon­lar­da daha da be­lir­gin hâle ge­li­yor. Çünkü in­san­lar ta­til­de ken­di­le­ri­ni daha özgür his­se­de­bi­li­yor ve sü­rek­li ya­şa­ma­dık­la­rı bir yerde çev­re­ye karşı so­rum­lu­luk duy­gu­la­rı zaman zaman za­yıf­la­ya­bi­li­yor. Bunun so­nu­cun­da çev­re­ye bı­ra­kı­lan atık mik­ta­rı da ar­tı­yor.
Plas­tik, cam ve alü­min­yum içecek am­ba­laj­la­rı­nın bu şe­kil­de top­lan­ma­sı yal­nız­ca geri dö­nü­şü­me katkı sağ­la­ma­ya­cak, aynı za­man­da top­lu­mun çevre bi­lin­ci­ni de güç­len­di­re­cek­tir. İnsan­lar, kul­lan­dık­la­rı her am­ba­la­jın eko­no­mik bir de­ğe­ri ol­du­ğu­nu gör­dük­çe do­ğa­ya karşı daha du­yar­lı dav­ra­na­cak­tır. Bunun so­nu­cun­da çev­re­de­ki atık mik­ta­rı­nın önem­li öl­çü­de aza­la­ca­ğı­na ina­nı­yo­rum.
As­lın­da bu uy­gu­la­ma, küçük gibi gö­rü­nen doğru ka­rar­la­rın ne kadar büyük de­ği­şim­ler ya­ra­ta­bi­le­ce­ği­nin güzel bir ör­ne­ği­dir. Aynı an­la­yı­şın za­man­la her şey dâhil kon­sep­tiy­le ça­lı­şan otel­ler­de de is­ra­fın azal­tıl­ma­sı­na katkı sağ­la­ya­bi­le­ce­ği­ni dü­şü­nü­yo­rum.
Her şey dâhil otel­ler­de mi­sa­fir­ler bazen ih­ti­yaç­la­rın­dan çok daha fazla yi­ye­ce­ği ta­bak­la­rı­na alı­yor, ancak önem­li bir kıs­mı­nı tü­ket­me­den bı­ra­ka­bi­li­yor­lar. "Nasıl olsa pa­ra­sı­nı öde­dim." dü­şün­ce­siy­le ha­re­ket edil­di­ğin­de, or­ta­ya çıkan gıda is­ra­fı­nın çev­re­ye ve doğal kay­nak­la­ra ver­di­ği zarar çoğu zaman göz ardı edi­li­yor. Oysa mi­sa­fir­ler yal­nız­ca ih­ti­yaç­la­rı kadar yi­yecek al­ma­yı ter­cih et­tik­le­rin­de ta­bak­lar­da kalan yemek mik­ta­rı doğal ola­rak aza­la­cak, böy­le­ce hem israf ön­le­necek hem de çev­re­nin ko­run­ma­sı­na katkı sağ­la­na­cak­tır.
Gö­rül­dü­ğü gibi, çev­re­yi ko­ru­ma­ya yö­ne­lik doğru uy­gu­la­ma­lar yal­nız­ca geri dö­nü­şü­mü ar­tır­mak­la kal­maz; aynı za­man­da top­lum­sal dav­ra­nış­la­rı­mı­zı da olum­lu yönde de­ğiş­ti­rir. De­po­zi­to iade sis­te­mi de bu dö­nü­şü­mün önem­li adım­la­rın­dan bi­ri­dir.