Giriş
28 Mayıs 1918 tarihi, yalnızca Azerbaycan Türkleri için değil, bütün Türk dünyası adına da tarihi bir dönüm noktasıdır. Bu tarih, Doğu’nun ve İslam coğrafyasının ilk demokratik cumhuriyetlerinden biri olan Azerbaycan’ın bağımsızlığını ilan ettiği gündür. Çarlık Rusyası’nın çöküşüyle birlikte ortaya çıkan siyasi boşlukta, Azerbaycan Türkleri kendi kaderini tayin etme iradesini ortaya koymuş; milli egemenlik esasına dayalı bağımsız bir devlet kurmuştur.
Bu bağımsızlık mücadelesinin en önemli liderlerinden biri olan Mehmet Emin Resulzade, “Bir kere yükselen bayrak bir daha yere inmez” sözüyle yalnızca bir dönemin ruhunu değil, Türk milletinin istiklal karakterini de ölümsüzleştirmiştir. Bu söz, yıllar boyunca Azerbaycan’ın bağımsızlık ülküsünün sembolü hâline gelmiştir.
Tarihî Arka Plan
Çarlık Rusyası’nın Çöküşü ve Kafkasya
1917 yılında meydana gelen Bolşevik Devrimi, Çarlık Rusyası’nın dağılmasına yol açmış; Kafkasya’da siyasi otorite büyük ölçüde zayıflamıştır. Bu süreçte Azerbaycan Türk aydınları ve milli hareket önderleri, bağımsız bir devlet kurma düşüncesini hızlandırmıştır.
Özellikle:
* milli kimlik bilincinin güçlenmesi,
* Türkçülük fikrinin yayılması,
* eğitimli aydın sınıfının oluşması,
* Rus baskısına karşı gelişen direniş,
Azerbaycan’da bağımsızlık düşüncesinin temelini oluşturmuştur.
Bu dönemde Müsavat Partisi, milli hareketin öncüsü hâline gelmiş; Mehmet Emin Resulzade önderliğinde bağımsızlık mücadelesine yön vermiştir.
28 Mayıs 1918: Bağımsızlık İlanı
28 Mayıs 1918’de Tiflis’te toplanan Azerbaycan Milli Şurası, Azerbaycan Cumhuriyeti’nin bağımsızlığını ilan etmiştir. Böylece:
* Türk ve İslam dünyasının ilk parlamenter *cumhuriyetlerinden biri kurulmuş,
* halk egemenliğine dayalı yönetim anlayışı benimsenmiş,
* milli devlet fikri resmiyet kazanmıştır.
Kurulan yeni devlet:
* çok partili siyasi yapıyı,
* parlamenter sistemi,
* temel hak ve özgürlükleri,
* kadınlara seçme ve seçilme hakkını benimseyerek dönemin birçok devletinden daha ileri bir anlayış ortaya koymuştur.
Bu yönüyle Azerbaycan Cumhuriyeti, yalnızca askeri ve siyasi değil; aynı zamanda medeniyet ve çağdaşlaşma projesi olarak da önem taşımaktadır.
Mehmet Emin Resulzade ve Milli Mücadele Ruhu
Mehmet Emin Resulzade, Azerbaycan bağımsızlık mücadelesinin fikir ve dava adamı olarak tarihe geçmiştir. Onun liderliği altında şekillenen milli hareket, Türk kimliğini, bağımsızlık ülküsünü ve milli egemenliği esas almıştır.
Resulzade’nin:
“Bir kere yükselen bayrak bir daha yere inmez.”
sözü, yalnızca bir siyasi ifade değil; esaret karşısında boyun eğmeyen millet iradesinin manifestosudur.
Bu ifade:
* bağımsızlık aşkını,
* milli onuru,
* vatan sevgisini,
* Türk milletinin özgür yaşama iradesini
sembolize etmektedir.
Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Yıkılışı ve Bağımsızlığın Yeniden Doğuşu
1918’de kurulan Azerbaycan Cumhuriyeti uzun ömürlü olamamış; 1920 yılında Sovyet Kızıl Ordusu’nun işgaliyle bağımsızlık sona ermiştir. Ancak Azerbaycan halkı bağımsızlık idealinden hiçbir zaman vazgeçmemiştir.
Yaklaşık 70 yıllık Sovyet hâkimiyetinin ardından:
* 30 Ağustos 1991’de bağımsızlık yeniden ilan edilmiş,
* Azerbaycan devleti yeniden tarih sahnesindeki yerini almıştır.
Böylece Resulzade’nin “yere inmez” dediği bayrak yeniden dalgalanmış; milli irade tarih karşısında bir kez daha zafer kazanmıştır.
Türkiye ve Azerbaycan: “İki Devlet, Bir Millet”
Türkiye ile Azerbaijan arasındaki ilişkiler, yalnızca diplomatik bağlardan ibaret değildir. Ortak tarih, kültür, dil ve kardeşlik hukuku iki devleti birbirine bağlayan temel unsurlardır.
Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün:
“Azerbaycan’ın sevinci sevincimiz, kederi kederimizdir.”
sözü ile Heydar Aliyev’in:
“Bir millet, iki devlet.”
ifadesi, bu kardeşliğin tarihî özeti niteliğindedir.
Karabağ Zaferi sürecinde ortaya çıkan dayanışma da bu kardeşliğin çağımızdaki en güçlü örneklerinden biri olmuştur.
Sonuç
28 Mayıs 1918, Türk dünyasının bağımsızlık tarihinde silinmez bir yere sahiptir. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kuruluşu; esarete karşı direnişin, milli kimliğin ve özgürlük iradesinin tarih sahnesine yansımasıdır.
Mehmet Emin Resulzade’nin ölümsüz sözü bugün hâlâ bütün Türk dünyasında yankılanmaktadır:
“Bir kere yükselen bayrak bir daha yere inmez.”
Bu bayrak;
* bağımsızlığın,
* kardeşliğin,
* Türk birliğinin,
* milli iradenin sembolü olarak sonsuza dek dalgalanmaya devam edecektir.
Can Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kuruluş yıl dönümünü saygı, kardeşlik ve muhabbetle kutluyor; bağımsızlık uğruna mücadele eden bütün kahramanlarını rahmet ve minnetle yad ediyoruz.
Mavi Didim’in değerli okuyucuları, tarih sadece geçmişin aynası değil, geleceğin pusulasıdır. Bizler de bu pusulayı iyi okumalı, tarihimize, ecdadımıza ve onların bize bıraktığı onurlu mirasa sahip çıkmalıyız.
Bir sonraki yazımızda buluşmak dileğiyle...
Ne mutlu Türk’üm diyene! Sonsuz Sevgi ve Saygılarımla