12 Tem­muz 1932: Türk Dil Ku­ru­mu­nun Ku­ru­lu­şu ve Türk Millî Kim­li­ği­nin İnşa­sın­da Dil Dev­ri­mi­nin Yeri

Özet
Dil, mil­let­le­rin tarih bo­yun­ca oluş­tur­du­ğu ortak ha­fı­za­nın, kül­tü­rel kim­li­ğin ve millî şu­urun en önem­li ta­şı­yı­cı­sı­dır. Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti'nin ku­ru­lu­şun­dan sonra ger­çek­leş­ti­ri­len in­kı­lap­lar ara­sın­da dil ala­nın­da­ki ça­lış­ma­lar, yeni dev­le­tin kül­tü­rel ba­ğım­sız­lı­ğı­nı güç­len­dir­me­yi amaç­la­yan temel re­form­lar­dan biri ol­muş­tur. Bu doğ­rul­tu­da 12 Tem­muz 1932 ta­ri­hin­de, Gazi Mus­ta­fa Kemal Ata­türk'ün ta­li­ma­tıy­la Türk Dil Ku­ru­mu ku­rul­muş­tur. Kurum, Türk­çe­nin bi­lim­sel yön­tem­ler­le araş­tı­rıl­ma­sı, ge­liş­ti­ril­me­si ve zen­gin­leş­ti­ril­me­si ama­cıy­la fa­ali­yet gös­ter­miş; Türk dili üze­ri­ne ya­pı­lan aka­de­mik ça­lış­ma­la­rın ku­rum­sal mer­ke­zi hâ­li­ne gel­miş­tir.

Giriş
Tarih bo­yun­ca büyük dev­let­ler, güçlü me­de­ni­yet­le­ri­ni ortak bir dil et­ra­fın­da şe­kil­len­dir­miş­ler­dir. Dil yal­nız­ca ile­ti­şim aracı değil; aynı za­man­da mil­let ol­ma­nın temel şart­la­rın­dan bi­ri­dir. Türk mil­le­ti de Orhun Ya­zıt­la­rın­dan gü­nü­mü­ze kadar uza­nan yak­la­şık bin üç yüz yıl­lık ya­zı­lı dil ge­le­ne­ğiy­le dün­ya­nın en köklü kül­tür­le­rin­den bi­ri­ne sa­hip­tir.
Cum­hu­ri­yet'in ila­nın­dan sonra ger­çek­leş­ti­ri­len eği­tim, hukuk ve kül­tür re­form­la­rı­nın en önem­li hal­ka­la­rın­dan biri dil ala­nın­da­ki dü­zen­le­me­ler ol­muş­tur. Ata­türk, millî kül­tü­rün ge­liş­me­si­nin ancak millî dilin güç­len­di­ril­me­siy­le müm­kün ola­ca­ğı­nı ifade etmiş ve bu dü­şün­ce doğ­rul­tu­sun­da Türk Dil Ku­ru­mu­nun ku­ru­lu­şu­na ön­cü­lük et­miş­tir.

Os­man­lı'dan Cum­hu­ri­yet'e Dil Me­se­le­si
Os­man­lı Dev­le­ti'nin son dö­nem­le­rin­de kul­la­nı­lan yazı dili; Arap­ça ve Fars­ça­dan yoğun şe­kil­de et­ki­len­miş, hal­kın ko­nuş­tu­ğu Türk­çe­den önem­li öl­çü­de uzak­laş­mış­tır.
Özel­lik­le Tan­zi­mat dö­ne­min­den iti­ba­ren Şi­na­si, Namık Kemal, Ziya Gö­kalp ve Ömer Sey­fet­tin gibi fikir adam­la­rı sade Türk­çe­yi sa­vun­muş; Millî Ede­bi­yat ha­re­ke­ti Türk­çe­nin millî kim­li­ğin temel un­su­ru ol­du­ğu­nu or­ta­ya koy­muş­tur.
Cum­hu­ri­yet yö­ne­ti­mi ise bu fikri dev­let po­li­ti­ka­sı hâ­li­ne ge­tir­miş­tir.

Türk Dil Ku­ru­mu­nun Ku­ru­lu­şu (12 Tem­muz 1932)
12 Tem­muz 1932 ta­ri­hin­de İstan­bul Dol­ma­bah­çe Sa­ra­yı'nda ya­pı­lan top­lan­tıy­la Türk Dili Tet­kik Ce­mi­ye­ti ku­rul­muş­tur. Daha son­ra­ki yıl­lar­da ku­ru­mun adı Türk Dil Ku­ru­mu ola­rak de­ğiş­ti­ril­miş­tir.
Ku­ru­cu­la­rı ara­sın­da;

1 Samih Rifat
2 Ruşen Eşref Ünay­dın
3 Celâl Sahir Ero­zan
4 Yakup Kadri Ka­ra­os­ma­noğ­lu yer al­mak­ta­dır.
Ku­ru­mun ku­ru­lu­şun­da­ki temel he­def­ler şun­lar­dır:

1 Türk­çe­nin bi­lim­sel ola­rak araş­tı­rıl­ma­sı,
2 Türk­çe­nin ya­ban­cı dil­le­rin aşırı et­ki­sin­den arın­dı­rıl­ma­sı,
3 Türk leh­çe­le­ri­nin in­ce­len­me­si,
4 söz­lük ve imlâ ça­lış­ma­la­rı­nın ha­zır­lan­ma­sı,
5 bilim dili ola­rak Türk­çe­nin ge­liş­ti­ril­me­si,
6 ta­ri­hî Türk dili kay­nak­la­rı­nın ya­yım­lan­ma­sı.

Ata­türk'ün Dil An­la­yı­şı
Mus­ta­fa Kemal Ata­türk'e göre dil, millî ba­ğım­sız­lı­ğın ay­rıl­maz par­ça­sı­dır.
Ata­türk şu sö­züy­le dilin öne­mi­ni açık­ça or­ta­ya koy­muş­tur:
"Türk dili, Türk mil­le­ti­nin kal­bi­dir, zih­ni­dir."
Bu an­la­yış doğ­rul­tu­sun­da dü­zen­le­nen Türk Dil Ku­rul­tay­la­rı, Tür­ki­ye'de dil bi­li­mi­nin ge­liş­me­si­ne önem­li kat­kı­lar sağ­la­mış­tır.

Türk Dil Ku­ru­mu­nun Fa­ali­yet­le­ri
Ku­ru­lu­şun­dan iti­ba­ren Türk Dil Ku­ru­mu;
1 Türk­çe Söz­lük,
2 Yazım Kı­la­vu­zu,
3 Der­le­me Söz­lü­ğü,
4 Ta­ra­ma Söz­lü­ğü,
5 Türk Leh­çe­le­ri araş­tır­ma­la­rı,
6 bi­lim­sel der­gi­ler,
7 ulus­la­ra­ra­sı kong­re­ler gibi çok sa­yı­da önem­li ça­lış­ma­yı ha­ya­ta ge­çir­miş­tir.
Bugün Türk­çe üze­ri­ne ya­pı­lan aka­de­mik araş­tır­ma­la­rın büyük bö­lü­mü ku­ru­mun ya­yım­la­dı­ğı eser­ler­den ya­rar­lan­mak­ta­dır.

Türk Kül­tür Ha­ya­tın­da­ki Önemi
Türk Dil Ku­ru­mu­nun ku­rul­ma­sı yal­nız­ca bir dil re­for­mu değil, aynı za­man­da millî kül­tür po­li­ti­ka­la­rı­nın temel taş­la­rın­dan bi­ri­dir.
Dilin sa­de­leş­me­si;

1 eği­tim­de fır­sat eşit­li­ği­ni ar­tır­mış,
2 okur­ya­zar­lı­ğın yay­gın­laş­ma­sı­nı ko­lay­laş­tır­mış,
3 bilim di­li­nin ge­liş­me­si­ne katkı sağ­la­mış,
4 millî kim­lik bi­lin­ci­ni güç­len­dir­miş­tir.

Sonuç
12 Tem­muz 1932'de ku­ru­lan Türk Dil Ku­ru­mu, Cum­hu­ri­yet'in kül­tür po­li­ti­ka­la­rı­nın en önem­li ku­rum­la­rın­dan biri olmuş; Türk­çe­nin ko­run­ma­sı, ge­liş­ti­ril­me­si ve ge­lecek ne­sil­le­re ak­ta­rıl­ma­sın­da büyük görev üst­len­miş­tir.
Ku­ru­lu­şu­nun yıl dö­nü­mün­de, bu büyük kül­tür ham­le­si­ne ön­cü­lük eden başta Mus­ta­fa Kemal Ata­türk olmak üzere emeği geçen bütün dev­let ve fikir in­san­la­rı­nı say­gıy­la anı­yo­ruz.
Cum­hu­ri­ye­ti­mi­zin ku­ru­lu­şun­da ve va­ta­nı­mı­zın ba­ğım­sız­lı­ğı uğ­ru­na ha­yat­la­rı­nı feda eden aziz şe­hit­le­ri­mi­zi rah­met, min­net ve şük­ran­la yâd edi­yor; Türk­çe­mi­zin ile­le­bet ya­şa­ma­sı te­men­ni­siy­le Türk Dil Ku­ru­mu­nun ku­ru­luş yıl dö­nü­mü­nü kut­lu­yo­ruz.

Dip­not­lar
1 Mus­ta­fa Kemal Ata­türk'ün dil üze­ri­ne çe­şit­li ko­nuş­ma­la­rın­da ve be­yan­la­rın­da yer alan, Türk Dil Ku­ru­mu ya­yın­la­rın­da da ak­ta­rı­lan öz­de­yiş.
2 Türk Dili Tet­kik Ce­mi­ye­ti, 12 Tem­muz 1932 ta­ri­hin­de Dol­ma­bah­çe Sa­ra­yı'nda ku­rul­muş­tur.
3 1934 yı­lın­da ku­ru­mun adı Türk Dili Araş­tır­ma Ku­ru­mu, daha sonra Türk Dil Ku­ru­mu ola­rak kul­la­nıl­ma­ya baş­lan­mış­tır.

Kay­nak­ça
1 Türk Dil Ku­ru­mu, Türk Dil Ku­ru­mu Ta­rih­çe­si.
2 Mus­ta­fa Kemal Ata­türk, Ata­türk'ün Söy­lev ve De­meç­le­ri, Cilt II.
3 Nutuk.
4 Ber­nard Lewis, Mo­dern Tür­ki­ye'nin Do­ğu­şu.
5 Ge­off­rey Lewis, The Turkish Lan­gu­age Re­form: A Ca­tast­rop­hic Suc­cess.
6 Ni­ya­zi Ber­kes, Tür­ki­ye'de Çağ­daş­laş­ma.
7 Şerif Mar­din, Türk Mo­dern­leş

Mavi Didim’in de­ğer­li oku­yu­cu­la­rı, tarih sa­de­ce geç­mi­şin ay­na­sı değil, ge­le­ce­ğin pu­su­la­sı­dır. Biz­ler de bu pu­su­la­yı iyi oku­ma­lı, ta­ri­hi­mi­ze, ec­da­dı­mı­za ve on­la­rın bize bı­rak­tı­ğı onur­lu mi­ra­sa sahip çık­ma­lı­yız.
Bir son­ra­ki ya­zı­mız­da bu­luş­mak di­le­ğiy­le...
Ne mutlu Türk’üm di­ye­ne! Son­suz Sevgi ve Say­gı­la­rım­la