Tavan Arasından Topladığım Tarihi Kırıntılardan Bir Demet « Mavi Didim Gazetesi

22 Haziran 2021 - 08:15

Tavan Arasından Topladığım Tarihi Kırıntılardan Bir Demet

Tavan Arasından Topladığım Tarihi Kırıntılardan Bir Demet
Son Güncelleme :

15 Şubat 2021 - 15:25

610 views

Tavan Arasından Topladığım Tarihi Kırıntılardan Bir Demet

 SORU- CEVAP

1-Cülus bahşişi nedir? Osmanlı tarihinde ilk defa ne zaman dağıtılmıştır?

Cülus Osmanlı İmparatorluğu’nda şehzadelerin tahta geçmesine denirdi ve genç şehzadenin tahta çıkışı özel bir törenle gerçekleşirdi. Cülus bahşişi ise tahta çıkış töreni sırasında genç padişah tarafından orduya dağıtılan harçlığa denirdi. 1389’da Kosova Meydan Savaşı’nın son saatlerinde I. Murad suikasta hayatını kaybetti. Bunun üzerine oğlu Bayezid savaş meydanına çağrılıp kendisine biat edildi. Olası bir saltanat kavgasını önlemek için de düşmanla savaşan Yakup Bey çağrılıp boğularak öldürüldü. Asker nezdinde çok sevilen Yakup’un öldürülmesinin orduda huzursuzluk yaratmasını ve Beyazıd’a karşı gelebilecek tepkileri önlemek için şehzadenin boğulması buyruğunu Ali Paşa’nın verdiği söylendi. Orduyu yeni padişaha bağlamak için de Osmanlı tarihinde ilk defa askerlere cülus bahşişi adı altında harçlık dağıtıldı.

  1. Dünya Savaşı’nda intihar pilotu olan Japonlara neden “Kamikaze” denirdi?

1274’de Moğol Hakanı Kubilay Han, Japonya’ya bir ordu gönderir. Japonlar gerekli hazırlığı yapmış, istihkâmlarını sağlamlaştırmışlardı. Saldırıyı püskürtürler. Yine de Kubilay Han elçilerini göndererek kendisine vergi vermelerini ister ancak Japonya bunu reddeder. 1281’de Kubilay Han, Japonya üstüne tekrar bir ordu gönderir. Bu sefer Japonya için çok daha şiddetli ve zorlu geçecektir. Haftalar süren savaş sonunda Japonya tam yenilginin eşiğine geldiğinde aniden büyük bir fırtına kopar ve Moğol ordusu darmadağın olur. Japonları kurtaran bu İlahi rüzgar ”kamikaze” dir. Japonca ’da kami- tanrı, kaze- rüzgar anlamına gelir. Kelime II. Dünya Savaşı’nda özellikle müttefik gemilerine ve çeşitli yer hedeflerine intihar saldırısı düzenleyen Japon pilotlar için de kullanılmıştır.

Rum ne demektir? Nereye ve kimlere denir?

Yunanca “Romios”(Rhomai) Doğu Romalı demekti. Bu sözcük 615 veya 616’da Rum suresiyle İslam kültürüne girdi. Sonra ki Arap fetihlerinde halkı Roma – Bizans uyruklu ve Hristiyan olan Anadolu’ya “Rumiye”, halkına da “Rum” denildi. Bu sözcükleri sonra ki yüzyıllarda bölgeye egemen olan Türkler de benimsediler. Örneğin Selçuklara Rum Selçukileri denildiği gibi Anadolu’da ünlenen Türklere de “Rumi” deniliyordu. Bu mahlas o kimsenin Rum kökenli değil, Anadolu’dan yetişme olduğuna işaret ediyordu. Mevlana Celaleddin-i Rumî, buna bir örnektir. Daha sonraları “Rumiye” diye bir tarikat, Rumi sene takvimi, Rumeli eyaleti, Rumeli Kazaskeri, Ortodokslar için Rum milleti, Ortodoks Patriği için Rum Patriği, Sivas merkezli orta Anadolu yönetim bölgesi için Vilayet-i Rum veya Rumiye –i Suğra, Anadolu için Diyar-ı Rum gibi pek çok deyim ve terim Türkçe de yer buldu. Halk dilinde ve günlük konuşmada ise bu tabir “urum” ve “urumca” olarak kullanıla gelmiştir.

  1. ve 16. yüzyıllarda Avrupalıların “Kapadokya Turcica” dedikleri Orta Anadolu ‘ya Araplarda Diyâr-ı Rum veya Eyâlet-i Rum demekteydiler.

Türk paralarının üstünde bir dönem İnönü’nün resmi niçin vardı?

Türkiye Cumhuriyeti, kuruluşunun ilk yıllarında Osmanlı döneminde basılmış kağıt ve madeni paralar kullanılıyordu. Osmanlı paralarından Cumhuriyet paralarına geçiş ise 16 Mart 1926 tarih ve 3322 sayılı kararname ile onaylandı. “1, 5 ve 10 liralık banknotların ön yüzlerinde, Cumhuriyetin resmedilecek bir simgesi olacaktır. 50, 100, 500 ile 1000 liralık banknotların ön yüzlerinde ise Reis-i Cumhur Hazretleri’nin resmi bulunacaktır. “

Cumhuriyet döneminin ilk paralarını teşkil eden 1.Emisyon(sürüm) paralar, ilgili bu kararname ile Reisicumhur Atatürk portreli olarak 5 Aralık 1927 tarihinde dolaşıma sürülmüştü. İngiltere’de bastırılan bu banknotları, 1937’de Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’nca yeni alfabe ile basılan ve üzeri yine Atatürk portreli olan 2. Emisyon gurubu banknotlar takip etmişti.

Atatürk’ün vefatını takiben İsmet İnönü Cumhurbaşkanı seçilince “ Türk paralarının üzerinde Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı resmi olur” 16 Mart 1926 tarih ve 3322 sayılı kararname gereği, önce 19 Kasım 1940 tarihinde, üzeri yeni Cumhurbaşkanı İnönü portreli olarak 500 ve 100 lirayı, sonra da 15 Ocak 1942 tarihinden itibaren 2,5-10-50 ve 100 liralık 3. emisyon gurubu banknotları piyasaya sürülmüştü. 1941’de basılan gümüş 1 liralıkların üzerinde yine İnönü portreleri yer almaktaydı.

Üzerinde Cumhuriyet yazan bu paraların bir diğer özelliği ise, o güne kadar sadece İngiltere matbaalarında bastırılan paraların ”Milli Şef” döneminde Berlin’de basılmasıydı.

1950’de çok partili siyasal hayata dönüldükten sonra, dönemin Cumhurbaşkanı Celal Bayar ve iktidar partisi (Demokrat Parti) DP’nin 31.Temmuz 1951 tarihinde yürürlüğe soktuğu “Atatürk’ü Koruma Kanunu” ile Türkiye Cumhuriyeti paralarının ön yüzlerinde sadece Atatürk portresinin yer alması yasallaştı.

Böylece 1951’de piyasaya sürülen 5 emisyon(sürüm) paralarının üzerlerinde yine Atatürk portresine dönüldü. Eski kanun devam ettirilseydi, paralarının üzerinde önce Cumhurbaşkanı Celal Bayar, sonrada sırası ile diğer Cumhurbaşkanları yer alacaktı.

 

Adnan GÜLLÜ

Tarih Araştırmacısı