Selma Erdal

Tüm Yazıları


Yeniden Dünü Düşünmek

  • 09 Nisan 2020 Perşembe


Yeni Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin ilk yıllarında sanayileşmeden söz etmemiz olası değildir. O dönemde ağırlıklı olarak “esnaflık sınai faaliyetleri” yaygındır. Sanayi kuruluşlarından, madencilik işletmeleri Zonguldak’ta olmak üzere, diğer sanayi kuruluşları ; İstanbul, İzmir, Bursa ve Kayseri’de toplanmıştır. Bu kuruluşların mülkiyeti (iyeliği) genellikle kamunundur. Cumhuriyet’in ilk on yılında , I.İzmir İktisat Kongresi’nde alınan ilkelere uygun olarak liberal ekonomi politikası uygulamaya konulmuştur. Bununla birlikte; bu dönemde tüm sanayileşmeyi özendirme ve özel sanayi geliştirme çabalarına karşın istenilen ölçüde başarılı olunamamıştır. 1930’lardaki “liberal ekonomi” politikası beklenen sonucu sağlamadığından, bir başka ekonomi politikası olarak “devletçilik” ilke edinilmiş ve bu politika II.Dünya Savaşı yıllarına değin sürdürülmüştür. Bu politikayı uygulamaya koyan en önemli etken 1929 Dünya Bunalımı olmuştur. Bununla birlikte ödenmesi 1954’lere değin sürecek olan Osmanlı borçlarının üstlenilmesi de diğer bir neden olmuştur.

Devletçilik ilkesi; 1933-1937 yıllarını kapsayan beş yıllık bir sanayi planıyla uygulamaya konulmuştur. Plandaki amaç; ülke içinde elde edilen hammaddenin tüketim mallarına dönüşümünün ülke içinde gerçekleştirilmesine olanak sağlamaktır. Bu amacı gerçekleştirmek için 1933 yılında SÜMERBANK kurulmuştur. Bu dönemdeki hızlı sanayileşme atılımları sonucu, toplumun yapısında da olumlu gelişmeler başlamıştır. Bu durumda; tarımdan çok sanayiye önem verildiği bir gerçektir. Devletçilik politikası sonucu tüketim mallarının üretimine başlanmıştır. Özellikle dokuma sanayindeki gelişmeler, şeker fabrikaları ve çimento fabrikaları bu politikanın en önemli sonuçları sayılabilir. Bu fabrikaların ürünleriyle ülke dışa bağımlılıktan kurtulmuş ve iç tüketim karşılanır duruma gelmiştir.

Kuşkusuz 1950’lerden sonra çok partili yapıyla birlikte, Devletçilik İlkesi’nden uzaklaşmaya başlayan ülke; Ulu Önderimiz Kemal ATATÜRK’ün ilke ve devrimlerinden uzaklaştıkça, O’nun ilk’lerinden de uzaklaşmaya, onları yok etmeye yönelmiştir. İşte bu olumsuz yönelişin yanlış uygulamalarından birisi de SÜMERBANK’ın özelleştirilmesi bağlamında MERİNOS fabrikasının kapatılması olmuştur. Oysa MERİNOS bir simgedir; Cumhuriyet öncesinden beri var olan, Bursa dokumacılığının bir simgesidir. MERİNOS bir simgedir; Merinos koyununun yününün dokunmasıyla üretilen nitelikli bir kumaşın simgesidir ki bunun bir diğer anlamı da tarıma dayalı sanayileşmenin varoluşu ya da yok oluşudur. MERİNOS; Kemal ATATÜRK’ün Misak-ı Milli ki günümüz Türkçesi’yle Ulusal Andımız’la özdeşleşen ulusal bağımsızlık anlayışıyla, Misak-ı İktisadi ki günümüz Türkçesi’yle Ekonomik Andımız’la özdeşleşen ekonomik bağımsızlık anlayışının bir simgesiydi. Ne yazık ki Bursalılar’ın yerel demokrasi bağlamında söylem ve eylemleriyle karşı çıktığı MERİNOS’un kapatılması kararına, yasa da destek vermesine karşın; ne halkı ne de yasayı dinlemeyenler Bursa’da MERİNOS Fabrikası’nı kapatmışlardı. MERİNOS’un kapatılmasıyla başlayan pek çok özelleştirme girişiminin ardından; sanki tarih bir kez daha yinelendi, Osmanlı’nın son günlerindeki gibi sanki ülke bir kez daha yedi düvelin paylaşımına sunuldu. Cumhuriyet’in ilk yıllarında izlenen DEVLETÇİLİK ilkesinden ödün verile verile ,yıllardır hükümetler eliyle yedi düvele altın tepside sunulan ekonomik ayrıcalıklara yöneliş günümüzün kapitülasyonlarından başka nedir?...
Evet; Merinos bir simgedir, YENİ TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLETİ'nin kendi, kendine yetebilme anlayışının bir simgesidir.Bugün tüm Dünyalılar gibi, ulusumuz da öncelikle sağ kalmak derdinde düşmüşken, sağlıklı kalabilmenin, yaşamları sürdürebilmenin derdine de düşmüştür. Eğer bugün yine kendi, kendine yetebilen, kendi yağıyla kavrulan bir ülke olsaydık; ne Corona Virus yıkabilirdi bizi, ne de ekonomik sorunlar, kaygılar... Ama şu an baktığımızda ellerimize; ne yazık ki boş. Çünkü ülkenin kaynakları, en önemli Devlet yatırımları, kuruluları bugün yok. Bu musibet virüs salgını nedeniyle yaşadıklarımızdan ders çıkarılarak; yeniden dönmeliyiz kendimize, öz kaynaklarımıza... İşte o koşullarda ancak yetebiliriz biz, bize... Yoksa biz, bize yeteriz demekle sorunlar çözülemez, akıtma suyla değirmenler dönmez. Bu iyi biline!...