Ferhan Ercan

Tüm Yazıları


Toplumsala Dönüş

  • 19 Mart 2018 Pazartesi


Bu yazım daha önce gazetemiz Mavi Didim’de yayınlanmıştı. Yaşadığımız sorunlar dikkate alındığında ve Selçuk Candansayar’ın yazısını okuyunca, onun yazısını bitiriş vurgusunu bu yazının başlangıcına aldım.
“Hakkını ara” değil, “hakkımızı arayalım”; “kendini koru” değil, “kendimizi koruyalım”; “kendini kurtar” değil, “gel birlikte geleceğimizi kuralım” diyenler…

Farklı alanlarda ve farklı yaşamlarda yabancılaşma, içe kapanma ve yalnız kalma gibi bir sorun var. Bu sorunlar yaygınlaşma eğilimi gösteriyor. Zenginlik tavan yapınca, yoksulluk da geometrik olarak tavan yapıyor. Sorunlu bir toplumun sorunsuz bir devletinin olması olası değil!
Toplumsallık devletin temel varlığıdır. Bireyler toplumsalı oluşturur. Toplumsalın oluştuğu alan kamusal alandır. Tüm bireyler tek örnek koşul ve olanaklara sahip olmadıklarından, toplumsal tek örnek değil; benzer veya yaklaşık aynılardan oluşur. Kesişen yaklaşık aynılar, kamusalın ortak paydasında yer alabilirler.
Kamusal dediğimiz zaman değişimi ve değişimin farklılaştırdıklarını dikkate almamız gerekmektedir. Kuruluş koşullarındaki kamusal alan, toplum yaşantısının büyük bölümünü etkiler. Birey ile kamusal alan arasında çok yakın bir ilişki vardır! Birey iradi olarak tercih yapma olanağına sahip olan bir objedir! Haklarını yaşama geçirirken tercih kullanma özgürlüğüne sahiptir.Devletin oluşumu, özgür iradi tercihler çoğunluğu ile ilişkilidir.Devleti oluşturan ortaklıklar bir kamusal alanın çıktısıdır!..Kamusal alan katılımın ön koşulu olarak önemini korur.Özelleştirmelerin kamusal alanı daraltmasına bu noktadan bakmak gerek.
Habermas’a göre kamusal alan; “özel şahısların kendilerini ilgilendiren ortak mesele etrafında akıl yürüttükleri, rasyonel bir tartışma içine girdikleri ve bu tartışma neticesinde o mesele hakkında ortak bir kanaati yani “kamuoyunu” oluşturdukları süreç, araç ve mekanların tanımladığı hayat alanıdır.” Bu eylem ve oluşumların toplamı katışıksız bir sivil oluşumu işaret eder.
Demokratik katılım açısından kamusal alanın önemi bir kez daha vurgulanmış oluyor. Kamusal alan, otoriter belirleyicilerin etkin olmadığı ama, sivil katılımın gerçekleşmesine olanak sunan bir alandır! Katılım, demokratikliği; herhangi bir otoritenin etkin olmayışı da sivil toplum oluşumunu vurgulamaktadır. Bu noktada sivil toplum tanımı kamusal alanın önemini vurgular. Sivil toplum, bir sorun çevresinde ve o sorunu çözme temelinde bir araya gelen, ancak; herhangi bir otoriteden emir ve direktif almayan, kural yaratarak, kurum oluşturabilen topluluktur! (Devletin oluşumu da böyle bir sürecin ürünüdür. Sivil oluşum aynı yönde olan özgürlükler bileşenidir. Bir zorlayan olmamasına karşın yaşamsal zorunlulukların algılanması ve gereğinin yerine getirilmesidir.) Burada sorun ile çözüm mekanı çakışmaktadır.İşte bu mekan kamusal alandır!..Kamusal alan, her özgür bireye ait olan özgürlük alanıdır.Dar anlamda kentli olmak, kamusal alanın katılımcısı olma hakkını kazandırır.Ancak, kamusal alanda söz sahibi olabilmek için ulus aidiyeti yerini, dünya insanlık ailesi bireylerine bırakmaktadır.Dahası, bu alandan sadece insanlar değil; tüm varlıklar yararlanabilmelidir!..
Özelleştirmelerin yanı sıra kent rantının artması kamusal alanı ve aynı zamanda sivil toplum oluşumu olanaklarını daraltmaktadır.Bu olguyu farklı bir biçimde ifade etmek istersek; sermaye egemenliği (yoğunlaşan sermaye) arttıkça, kamusal alanlar daralmaktadır!..Ülkemizde sosyal devlet ilkelerinden uzaklaşma doğrultusunda politikalar uygulatılmaktadır.Bu doğrultuda eğitim,sağlık alanları özel kişilere açılmıştır.Ayrıca bu konuda girişimcilere devlet desteği sağlanmaktadır.Destek, kaynak aktarımı şeklinde olduğu gibi;yasal ve kurumsal destekler de devreye sokulmaktadır.
Kamusal alanı önemli kılan unsurları şöyle sıralamak olası: Kamusal alan her katılımcı bireye açıktır. Kamusal alan yüz yüze ilişkilere ve etkileşime olanak tanır. Yüz yüze ilişkiler ortak çözümlere (toplumsal) olanak sunar. Kamusal alanlar sosyalleşmenin vazgeçilmezidir!
Yerel yönetimlerde demokratik katılım için olması gerekenler arasında olmazsa olmaz olarak vurgulayabileceğimiz; “kamusal alan” ve “sivil toplum” oluşumları var. Bu iki olmazsa olmazın ortakları; aktörler, mekan, zaman ve çözüm iradesiyle vücut bulan organizasyonlardır!
İçinde bulunduğumuz koşulların gereği olarak kırsal sürekli olarak göç vermektedir.Göçe katılanlar, varlık sürdürme temelinde yeni yaşam alanları aramaktadırlar.Bu alanlar ise, kentler ve metropollerdir. Göç yığışımları sorunların çoğalmasına neden olmaktadır. Bu nedenle yaşama ilişkin sorunların çözümü kentleri önemli kılmaktadır. Kentler, sorunların çözümü için, katılım temelinde önemli merkezlere dönüşmektedir. Demokratik katılım kentlerin önemini bir kat daha artırmaktadır. Çünkü doğrudan demokrasiye beşiklik eden en önemli mekan kentlerdir! Kamusal alan ile kamusal mekana ilişkin tartışmalar var. Alan, mekanı belirleyen kurum ve kuralları belirlemektedir:
Aslında kamusal alan, kamuyu oluşturanların özgürce kullandıkları alanlardır. Kamusal mekan ise; kamusal alanlarda oluşan talepleri karşılayan mekanlardır. Kamusal alan özgür ve sivil olanların etkileşim alanıdır. Kamusal mekan ise devlete ait olan ve kamusal alanda yer alarak talepte bulunan özgür bireyler için hizmet üreten ve sivil olmayan mekanlardır. Bir yerde talep,(eşit, özgür ve katılımcı) ötede ise talebi karşılayan bir kurum (katılımcıların devleti)söz konusudur.(Devleti oluşturan iradi katılım son belirlemede bir kamusal alan çıktısıdır!)
Değişen koşullar değişimi beraberinde sürüklemektedir. Değişime uyum sağlama esnekliği olmayan şeyler, süreç içinde devre dışı kalmaktadır.
Artık sadece yalnızlık ve çaresizlik yok; çaresizlikler ürerken yalnızlıklar parçalanmakta, yalnızlıkların ardında param parça insanlar sıralanmakta!..
İçinde bulunduğumuz koşullarda toplumsala dönüş onurlu bir yaşam için kaçınılmaz gözüküyor. Çünkü toplumsallık kapsayıcı, bireysellik ise dışlayıcıdır. Bireysellik,ötekiler yaratıp çoğaltan yapıları besler!
Toplumsala dönmek isterken, dünlerdeki toplumsala dönmek hem anlamsız, hem de gereksizdir. Böylesi bir istem güncelin uzağına düşen bir tutarsızlığı da bünyesinde barındırır. Bu nedenle dönülecek olan toplumsalın tabanı bugünlerde ve ayakları da yarınlarda olmalıdır!
İnsanlık ailesi bireysellikle toplumsallık sarkacında sürekli olarak hareket etmektedir. Devingenliğin kaçınılmaz sonucu olarak, bir olay ikinci kez tüm aynılıklarıyla tekrarlanamaz Her benzeşim başlangıç noktasının ya ilerisine ya da gerisine düşer. Bir tekrarın çağdaş, güncel ve pozitif olabilmesi için kendisini önceleyenleri aşması gerekir.
İnsanlık yaşamında bireyselliklerin egemen olduğu süreçler yaşandığı gibi, toplumsal yaşantıların ağır bastığı süreçler de yaşanmıştır. Dinsel dönüşümler bu süreçlerle çakışır. Parçalanan toplumsal yapılar ise, genellikle bireyselliklerin vardığı uç noktalardır.Ancak bireysellik durup dururken ortaya çıkan süreçler değildir.Bu olgu onu ortaya çıkaran nedenlerden ayrık olarak düşünülemez ve değerlendirilemez.Kısaca vurgulamak gerekirse;bunların başında üretim süreçleri,üretici güçlerin organizasyonları ve üretim bilgisi gelir.Özelleştirmeler yoluyla kamusal alanın daraltılması, özünde kamusallığın parçalanmasıdır. Bu süreçten eğitim, sağlık ve sosyal güvenlik de nasibini alır!..
Tüm bunlar dikkate alındığında, toplumsala dönüşün kaçınılmazlığı daha iyi anlaşılır. Toplumsala dönüş hemen hemen her koşulda geniş kitleleri kavrayan örgütleri kaçınılmaz kılar. Örgütlülük aynıların aynı yerde, benzerlerin de yan yana durmalarını gerektirir.Bu gereklilik yerelden başlayarak ulusala ve ulusaldan çıkışla küresele yönelmelidir.Güncel sorunları aşmanın yolu örgütlülüklerden ve ittifaklardan geçmektedir.Satanlar ve satın alanlar dışında kalanların ittifak oluşturması kaçınılmazdır!..Çünkü artık bu yaşlı kürede İTTİFAKLAR çağına girdiğimiz unutulmamalıdır!..Ve ittifak yaşamsal bir gerekliliktir!..