Adnan Güllü

Tüm Yazıları


Osmanlının yıkılış nedenleri…

  • 20 Haziran 2019 Perşembe


“Tarihini Unutan Milletlerin Coğrafyasını Başkaları Çizer”

Değerli dostum olan Doktor ve yazar arkadaşım Zafer Eren ile bu konuyu yıllar önce uzun uzun tartışmıştık. Bu konuda bana çok yardımı olmuştu. Huzurlarınızda bir kez daha teşekkür ediyor ve saygı ile yad ederken sonucu da siz okurlarla da paylaşmak istedim…
Osmanlının yıkılışı ile ilgili birçok neden ileri sürülmekle birlikte bunların önem sıralaması yazardan yazara, tarihçiden tarihçiye değişmektedir. Bize göre şu iki nokta ilk iki sırayı alır:BirincisiKadızadeler olayı (Çok iyi incelenmesi gereken bir konudur.)İkinciside Osmanlının okyanuslara dayanıklı gemiler yapamamasıdır.
Bu yazıdakarşılaştırmalı, eleştirel yaklaşımlasize birkaç örnek verip Osmanlının yıkılışı hakkında düşünce sahibi olmanızı istiyoruz. Bu yazımız da diğerleri gibiözgünolup(ister köşe yazısı ister makale deyin) onu kesip saklamanızı veya genel ağdan (internet) çıktı almanızı ve bu vesileyle Cumhuriyet’in değerlerine bir kez daha sımsıkı sarılmanızı öneririm.
1600’lü yıllarda Osmanlı medresesindefen bilimleri ve matematik öğretiminin meşru olup olmadığıtartışılıyordu.
1600’lü yıllarda Avrupa’da Harvey kandolaşımını; Toriçelli,cıvalı barometreyibuldu.
1600’lü yıllara gelmeden Takiyüddin’in yaptığı ve Avrupa’da benzeri olmayan gözlemevi Kadızadelerin“Uğursuzluk getirir, yıkılmalıdır.” şeklindeki kışkırtmalarıyla yıkıldı.
1600’lü yıllarda Alman Keplergüneş sistemi yasalarınıkeşfetmişti.
1600’lü yıllarda OsmanlıdaHızır peygamberin sağ olup olmadığıtartışılıyordu.
1600’lü yıllarda Avrupa’da Guericheilk jeneratörü;Thomas Savery deilk buharlı makineyiyaptı.
1600’lü yıllarda Osmanlıda Hazreti peygambere saygı olsun diye“Sallallahu aleyhi vesellem” demenin gerekip gerekmediğitartışılıyordu.
1600’lü yıllarda Avrupa’da Pascal,ilk hesap makinesini; Newton,yerçekimi yasasınıbuldu.
1700’lü yıllarda OsmanlıdaHz. peygamberin anne ve babasının mümin kabul edilip edilmeyeceğitartışılıyordu.
1700’lü yıllarda Avrupa’da Newton, ”Optik” adlı kitabınıyayımladı. Volta,ilk elektrik bataryasınıyaptı.
1700’lü yıllarda Osmanlıdafiravunun imanla ölüp ölmediğitartışılıyordu.
1700’lü yıllarda Avrupa’da J.Watt, uzunsüreli çalışan buharlı makineyiyaptı; Montgolfier kardeşlerilk uçan balon yolculuğunu gerçekleştirdiler.
Osmanlı bu yüzyıllardaMuhyiddin Arabî’nin Şeyh-i Ekber (Büyük Şeyh) kabul edilip edilmeyeceğinitartışırken Avrupa’da Trevithick,ray üzerinde giden ilk treni(1804) yaptı.
Bu yüzyıllarda Osmanlıkahve ve tütünün haram olup olmadığınıtartışırken Avrupalı stetoskobu( Kalp ve akciğer dinleme cihazı,1816) bulmuş; Ampere,elektrik akımınıölçen ampermetreyi yapmış, Faraday,elektromanyetik kuramlarıgeliştirmişti.
Bu yüzyıllarda Osmanlıezanı güzel sesle okumanın gerekli olup olmadığınıtartışırken; Avrupalı Londra’dailk yer altı trenini (metro)(1863) yapmış; Plante,kurşunlu akümülatörü(1859) ; Graves Otis iseasansörübulmuştu.
Bu yüzyıllarda Osmanlı medresesiYezit’e lanet etmenin gerekip gerekmediğinitartışırken Batı’da Cooke ve Wheatstoneilk elektrikli telgrafı buldu.
Kanuni’den sonra yozlaşmaya başlayan Osmanlı medresesitürbelerin ziyaret edilipedilmeyeceğinitartışırken Batı’da Lavoisier (1781)kimyaya nicel yöntemleri yerleştiriyor,kütlenin korunumu yasasınıbuluyordu.
Bu tarihlerde Osmanlı medresesi, kandillerdetoplu olarak namaz kılınıp kılınamayacağınıtartışırken Batı’da AvogadroBirleşen Hacim Oranları Yasası’nıbuluyor (1811) ve kimyada yeni bir çığır açıyordu.
Yozlaşan ve gittikçe geriye giden medrese“Selamlaşırken eğilmeli mi?”gibi(!) çok önemli bir soruya yanıt ararken Batı’da J.J.Thomsonatomun yapısındaki elektronlarıkeşfediyordu.
Daha neler neler… Osmanlının yıkılışıyla ilgili hangi neden veya nedenler ileri sürülürse sürülsünbu iki nedenbizim gözümüzde çok önemlidir: Başta da belirttiğim gibi, birincisi Osmanlıokyanuslara dayanıklı gemiyapamadı; ikincisiyobazlara dayanıklı bir kafa yapısıgeliştirecek felsefe oluşturamadı. Yani Osmanlıyı her şeyden önce, ama her şeyden öncefelsefeden ve bilimden uzak olmakyıktı.
Atatürk’ün şu vecizesi ile noktalamak istiyorum
“Hayatta en hakiki gerçek bilimdir”

Adnan Güllü
Tarih Araştırmacısı