21 Eylül 2017

RSS Facebook Twitter Linkedin Digg Delicious

BÜYÜK MENDERES NEHRİ ve DELTASI

Büyük Menderes Nehri, Batı Anadolu’nun en büyük akarsuyudur ve Büyük Menderes Havzası olarak adlandırılan geniş verimli alanların ana sulama kaynağıdır.

Toplam uzunluğu 584 kilometre olan Büyük Menderes Nehri, Afyon ilinin Dinar ilçesi yakınlarındaki Suçıkan Mevkii'nde, Küfi Suyu ile Banaz Çayı kollarının birleşmesiyle oluşur. Işıklı Barajı'ndan çıkıp; Çivril, Çal ve Baklan ovalarını geçer ve Çal’ın doğusundan kuzeye dönerek, Güney ilçesine doğru derin bir yatakta akar. Uşak’tan gelen ve Menderes’in en büyük kollarından olan Banaz Çayı’nı da bünyesine alarak, Sarayköy Ovası'na iner. Bu noktadan sonra, Denizli hudutları içindeki Çürüksu ve Gökpınar çaylarıyla beslenerek batı yönünde ilerler. Büyük Menderes, son olarak Nazilli, Aydın ve Söke ovalarını besleyip, yolculuğunu Söke ilçesi Dipburun Mevkii'nde Ege Denizi'ne dökülerek tamamlar.

Türkiye’nin tarımsal potansiyel bakımından önde gelen alanlarından olan Büyük Menderes Havzası, Denizli’den başlayarak Ege Denizi kıyılarına dek uzanan çok geniş ovaları kapsar. Bu ovalarda genellikle pamuk, sebze ve meyve üretilir. Ürünlerde yüksek randıman elde etmeye yönelik olarak yapılan 'entansif tarım'ın devreye sokulduğu bu verimli bölgede zengin ürün çeşitliliği sözkonusudur. Havzanın Türkiye tarım alanına oranı % 3.5'tur. Büyük Menderes Havzası'nın sınırları içinde Denizli, Aydın, Uşak il merkezleri ile Sarayköy, Söke, Nazilli, Çine, Yatağan, Tavas, Buldan, Eşme, Banaz, Çal, Honaz, Dinar, Sandıklı gibi ilçe merkezleri bulunmaktadır.

Büyük Menderes Nehri, yerleşim yerlerinden kaynaklanan evsel atık sularla; sanayi kuruluşlarında oluşan endüstriyel atık sularla; aşırı, zamansız ve yanlış gübre-pestisit kullanımı etkileriyle kirletilmektedir. Havzaya kuş bakışı bakıldığında, arazi kullanım tasarımlarının yetersizliği, üreticinin çok ürün beklentisi sonucu toprağı ve biyolojik çeşitliliği kimyasallarla acımasızca yok edişi, nüfus artışlarıyla yaşam dengelerinin bozulduğu görülür. Atık alıcı ve taşıyıcı ortamı olarak işlevini sürdüren Büyük Menderes’e teknolojik, evsel ve kentsel atıkların deşarj edilmesi, milyonlarca yılda oluşan ekolojik dengelerin birkaç on yılda bozulması sonucunu beraberinde getirmiştir. Denizli, Uşak ve Aydın illerinde, Büyük Menderes nehrine atık sularını arıtmadan savaklayan 20 tür endüstri kuruluşu mevcuttur. Üstelik Devlet Su İşleri (DSİ) havza istatistiklerinde, Büyük Menderes Nehri Havzası'ndaki belediye sayısı ise tam 165 adet olarak verilmektedir. Ve maalesef bunlardan sadece 6'sında kanalizasyon şebekesi bulunmaktadır. Aşağı havzalarda ise kirlilik daha da yoğunlaşmakta ve nehir ekosistemi acil müdahaleler olmazsa yok olmak üzeredir.

Tüm bu handikaplarına rağmen Büyük Menderes Deltası, Tepeli Pelikanları ve nesli tükenme seviyesine gelmiş Cüce Karabatakları ile 209 ayrı kuş cinsine ev sahipliği yapmayı inatla sürdürmektedir.

Kuş Bilimcilere görei günümüzde tüm dünyada sadece 2.000 tane civarı kaldığı sanılan Tepeli Pelikanlara Büyük Menderes'te eşlik eden yaklaşık 6.000 adet Flamingo, Dilek Yarımadası'nda yaşamaktadır.